Buôn làng mừng chiến thắng

Lễ Mừng chiến thắng là một nghi lễ lớn của đồng bào Ba Na, Gia Rai ở Tây Nguyên. Nếu như xưa kia, nghi lễ này được thực hiện để mừng chiến thắng của buôn làng, các dũng sĩ trước kẻ thù thì nay được tổ chức với ý nghĩa tạ ơn các vị thần đã che chở cho dân làng bình yên, mạnh khỏe, ấm no để xây dựng buôn làng, chiến thắng thiên tai, dịch bệnh...

Đây là nghi lễ linh thiêng, gắn bó với lịch sử buôn làng và là biểu tượng của tinh thần đoàn kết, vũ dũng. Qua đó, thế hệ trẻ được nuôi dưỡng tinh thần tự hào và ý thức bảo vệ những giá trị văn hóa truyền thống.

Theo già làng Đinh Văn Hmưnh, người Ba Na, làng Mơ Hra - Đáp, xã Tơ Tung chia sẻ: “Lễ Mừng chiến thắng là dịp tổ chức đâm trâu dâng lên Yàng, tạ ơn Yàng đã bảo vệ buôn làng, đồng thời bảo tồn những giá trị văn hóa như nhịp cồng chiêng, điệu múa xoang”.

Còn già làng A Yó, người Ba Na, làng Piơm, xã Đak Đoa khẳng định: “Đây là ngày hội truyền thống của người Ba Na, với mong muốn con cháu hiểu và gìn giữ những giá trị văn hóa tốt đẹp, qua đó giúp bà con đoàn kết, khỏe mạnh, làm ăn phát đạt và mùa màng bội thu”.

Tương tự, đối với đồng bào Gia Rai, ngày vui diễn ra với những màn múa khiên và âm điệu cồng chiêng sôi động vang vọng dưới mái nhà rông - ngôi nhà chung của làng suốt mấy ngày. Dưới ánh trăng, trai tráng đánh cồng chiêng, múa xoang không ngừng để giữ cho con trâu không nằm xuống, thể hiện sức mạnh và uy quyền của người chiến thắng...

Giữ mạch nguồn văn hoá truyền thống

Dù ngày nay cuộc sống đã đổi thay, chiến tranh không còn, nhưng Lễ Mừng chiến thắng vẫn được gìn giữ như một phần không thể thiếu trong cộng đồng DTTS Tây Nguyên được chuyển hóa thành lễ tạ ơn thần linh và ăn mừng mùa màng thắng lợi.

Hơn 20 năm nay, đồng bào Gia Rai ở làng Bẹk, xã Ia Grai mới được sống lại không gian lễ hội của Lễ Mừng chiến thắng. Chương trình do Bảo tàng Pleiku và UBND xã phối hợp phục dựng nguyên bản.

Trò chuyện trong niềm phấn chấn, ông Puih Nhen, Người có uy tín của làng cho hay: “Người dân làng Bẹk không quên Lễ Mừng chiến thắng đâu, nhưng vì kinh tế khó khăn nên 20 năm qua không tổ chức được. Nay Nhà nước hỗ trợ mua con trâu, con heo để làm lễ cúng, chúng tôi rất vui mừng vì có dịp ôn lại bản sắc để con cháu biết và giữ gìn”.

Để phục dựng nguyên bản nghi lễ này, trước khi tổ chức, bà con trong làng tất bật chuẩn bị các khâu như: mở rộng sân trước nhà rông, làm cây nêu cao hơn 5m, ủ rượu ghè, nấu cơm lam, gà nướng…

Tiếp đó, chủ lễ là già làng khấn mời các Yàng xuống nhận lễ vật và ban ơn. Vật hiến sinh của buổi lễ gồm 1 con trâu, 1 con heo, 2 con dê và 1 con gà trống. Ngay sau lễ cúng, phần hội chính thức bắt đầu. Không khí trang nghiêm được thay thế bởi màn múa khiên đặc sắc do các chàng trai dũng mãnh thể hiện, trong tiếng chiêng, tiếng cồng đang tấu lên rộn rã. Những động tác dứt khoát, đẹp mắt với đao, khiên chính là lời khẳng định về tinh thần chiến binh trong vai trò bảo vệ buôn làng trước những khó khăn, thiên tai...

Vòng xoang dần mở rộng quanh cây nêu trước sân nhà rông với rực rỡ sắc màu, trong niềm hân hoan của ngày hội cộng đồng. Bày tỏ truyền thống hiếu khách của đồng bào Gia Rai, già làng mời gọi tất cả mọi người cùng thưởng thức ẩm thực, uống rượu cần chung vui. Là một thành viên đội xoang, chị Rơ Châm Huyền hào hứng bày tỏ: “Mình chưa bao giờ tham gia Lễ Mừng chiến thắng. Bản thân mình và bà con trong làng háo hức chuẩn bị từ nhiều ngày nay. Thật vui khi được cùng cả làng góp mặt vào nghi lễ này để hiểu thêm về truyền thống của dân tộc mình”.

Trong niềm vui ngày hội, tiếng cồng chiêng ngân vang mãi cho đến khi trời vào khuya, đống lửa lớn trước sân nhà rông dần tàn.

Thạc sĩ Y Phương, Trưởng phòng Trưng bày và Truyền thông, Bảo tàng Pleiku cho biết: Từ năm 2024, Bảo tàng Pleiku phối hợp UBND 3 xã tổ chức phục dựng 3 Lễ Mừng chiến thắng tại nhà rông của làng. Từ đó chung tay bảo tồn, phát huy và góp phần thiết thực bảo tồn, xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”.