Những huyền thoại trong lòng núi đá

Trên cung  đường Trường Sơn huyền thoại, Hang Chỉ Huy còn gọi là Hang NH, Tổng kho N.H hay Hang 7 Tầng, nằm tại km12 tuyến Đường 20 Quyết Thắng. Hang thuộc huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình cũ, nay là xã Phong Nha, tỉnh Quảng Trị, ẩn mình giữa khối núi đá vôi của Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng.

Nhờ địa hình hiểm trở và kín đáo, Binh trạm 14 của Binh đoàn 559 đã xây dựng nơi đây thành căn cứ hậu cần chiến lược. Trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước, khi Đường 20 Quyết Thắng được mở để nối hậu phương miền Bắc với chiến trường miền Nam qua đất Lào, km12 nhanh chóng trở thành một trong những trọng điểm bị đánh phá ác liệt.

Hang từng là nơi Tư lệnh Trường Sơn, Tướng Đồng Sỹ Nguyên cùng Bộ Chỉ huy làm việc trong thời gian dài để đưa ra các quyết sách chiến lược. Đây cũng là điểm tiếp nhận, tập kết và trung chuyển hàng nghìn tấn vũ khí, lương thực, vật tư chi viện cho miền Nam.

Hang dài khoảng 150m, rộng gần 100m, gồm 7 tầng lớn. Không gian trong hang được sử dụng để tập kết vũ khí, đạn dược, khí tài quân sự; đồng thời lưu trữ xăng dầu, lương thực, thuốc men. Nơi đây vừa là sở chỉ huy tiền phương của Binh trạm 14, vừa có trạm sửa chữa cơ khí, bảo dưỡng xe vận tải và trạm phẫu thuật dã chiến điều trị thương binh, giữ vai trò quan trọng trong hệ thống tiếp vận trên tuyến Trường Sơn.

Cựu chiến binh Nguyễn Chiến Thắng ở Bố Trạch, người từng tham gia xây dựng và vận chuyển lương thực, vũ khí tại đây, vẫn nhớ rõ những ngày tháng gian khổ. Hàng tấn cát, sỏi, xi măng được gùi bộ qua hàng chục cây số đường rừng để đưa vào hang xây dựng công trình. Đá được đẽo ở nơi khác nhằm tránh máy bay trinh sát phát hiện. Mặc cho bom đạn dội xuống, hang vẫn đứng vững. Có thời điểm trong vòng ba tháng nơi đây hứng chịu hơn 16.000 quả bom nhưng không bị phá hủy.

Dưới cánh rừng Trường Sơn đầy sắc phong lan, một sáng kiến đặc biệt đã ra đời: “giải pháp phong lan rừng” để thực hiện tuyến Đường K, còn gọi là “Đường Kín”. Hàng nghìn người leo lên những thân cổ thụ, nối cành cây, phủ kín tán lá tạo thành mái rừng che phủ toàn tuyến.

Ở những đoạn không có cây lớn, bộ đội dựng giàn tre, phủ lá rừng và dây leo. Đặc biệt, phong lan tổ quạ, loài lan bản địa có tán lá rộng và màu sắc hòa vào tán rừng, được sử dụng để tăng độ che phủ. Chỉ trong chưa đầy 16 tháng, hơn 3.450km đường đã được che kín, khiến tuyến vận tải gần như “biến mất” trước sự trinh sát của không quân Mỹ.

Từ những sáng kiến như đường kín, đường suối, đường phong lan đến đèn rùa, bộ đội Trường Sơn đã tạo nên những kỳ tích vận tải giữa mưa bom bão đạn, đưa các đoàn xe vượt qua những tọa độ lửa như A Tăng, cua chữ A, ngầm Ta Lê hay đèo Phu La Nhích.

Cùng với đó là những tấm bản đồ dẫn đường được vẽ tay tỉ mỉ bởi ông Nguyễn Lương Cảnh (sinh năm 1946, quê Bắc Lý, Đồng Hới), giúp hàng nghìn đoàn xe vượt qua những cung đường hiểm trở.

Ban đầu, tuyến đường Trường Sơn chỉ có khoảng 10 con đường chính như đường 16, đường 10, đường 12. Đến tháng 2/1976, hệ thống này đã phát triển thành 216 tuyến với tổng chiều dài hơn 20.000km. Chỉ trong 16 tháng, hơn 21.000 tấn hàng được vận chuyển an toàn, nhiều đơn vị xe vận tải thậm chí có thể chạy ban ngày ngay dưới tầm kiểm soát của đối phương mà không bị phát hiện.

Sống lại những năm tháng oai hùng

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng dấu vết của nó vẫn còn trên từng con dốc, vách đá và trong những hiện vật được lưu giữ cẩn thận tại Hang Chỉ Huy.

Có những  câu chuyện lịch sử không chỉ được kể bằng lời mà còn hiện diện trong từng tầng đá, vách núi và cánh rừng Trường Sơn. Đến nơi đây, nhiều người vẫn cảm nhận như còn vang vọng tiếng điện đài trong những đêm đỏ lửa, tiếng xe vận tải gầm vang trên đường mòn Hồ Chí Minh hay những cuộc họp chiến lược quyết định vận mệnh cả chiến trường.

Đó cũng là nơi người lính chỉ chợp mắt vài phút giữa tiếng máy bay gầm rú trên đầu. Sự tĩnh lặng của hang đá hôm nay như đang kể lại những câu chuyện chiến tranh cho thế hệ sau.

Hang Chỉ Huy được ví như một lớp học lịch sử sống. Những dụng cụ, vũ khí, vật tư và cả những mảnh bom còn sót lại trên tuyến Đường 20 Quyết Thắng trở thành chứng tích của một thời khói lửa.

Không gian trưng bày không lớn và cũng không cầu kỳ, nhưng mỗi hiện vật, mô hình hay bức ảnh tư liệu đều là chứng nhân thầm lặng của một giai đoạn lịch sử khốc liệt. Những chân dung của lính Trường Sơn, thanh niên xung phong hay dân công hỏa tuyến hiện lên sống động qua từng tư liệu.

Mỗi chiếc cuốc, chiếc xẻng từng đào đá mở đường, mỗi can xăng từng vượt qua ngầm Trạ Ang hay đèo Phu La Nhích đều mang theo câu chuyện của một thời gian khó. Tất cả trở thành nhịp cầu kết nối hiện tại với quá khứ, để người trẻ hôm nay chậm lại, lắng nghe và cảm nhận.

Khu du lịch sinh thái “Đường Trường Sơn huyền thoại - Hang Chỉ Huy” hiện nay được phục dựng dựa trên nguyên trạng của di tích. Điểm nhấn là khu trình chiếu thực tế ảo, nơi du khách có thể trải nghiệm cảm giác ngồi sau vô lăng của những người lính lái xe Trường Sơn giữa mưa bom bão đạn.

Hệ thống trình chiếu sử dụng góc nhìn 360 độ, âm thanh vòm và các hiệu ứng môi trường như gió, sức nóng, mùi thuốc nổ hay rung lắc của phương tiện. Nhờ đó, ký ức chiến tranh được tái hiện sinh động và gần gũi hơn với người xem.

Ông Trần Xuân Hợp, Phó Tổng Giám đốc Công ty T20 Quyết Thắng cho biết, Hang Chỉ Huy không chỉ là nơi lưu giữ hiện vật lịch sử mà còn là điểm tham quan ứng dụng công nghệ hiện đại nhằm truyền tải ký ức chiến tranh theo cách tiếp cận mới.

Tại Lễ trao Giải thưởng Du lịch Việt Nam 2025 tổ chức ngày 27/9/2025, sản phẩm du lịch “Đường Trường Sơn huyền thoại - Hang Chỉ Huy” đã được vinh danh ở hạng mục Sản phẩm du lịch sáng tạo nhất.

Từ điểm đến này, du khách có thể tiếp tục hành trình khám phá nhiều địa danh nổi tiếng khác của Phong Nha - Kẻ Bàng như Hang Tám Cô, động Thiên Đường, suối Nước Moọc hay Ozo Park. Những điểm đến ấy không chỉ mang giá trị sinh thái mà còn giúp người tham quan hiểu sâu hơn về lịch sử của tuyến đường Trường Sơn và vùng đất di sản.