Tết - mùa làm ăn của các thương hồ chợ nổi

Những ngày giáp Tết, thương hồ họp chợ sớm hơn, từ khi sương còn phủ mỏng trên mặt nước. Lượng hàng hóa tăng gấp nhiều lần, nhịp sống sông nước bỗng trở nên nhộn nhịp hơn bao giờ hết. Ghe chở trái cây, ghe chở hoa, ghe bán hàng tạp hóa neo đậu san sát, người mua, kẻ bán í ới, tấp nập.

Năm nào cũng vậy, những cây bẹo - “biển báo hàng hóa” đặc trưng của chợ nổi treo nhiều nhất là dưa hấu, bắp cải, hành củ. Cả đoạn sông như được nhuộm vàng bởi ghe chở dưa hoàng kim, hoa vạn thọ và cúc mâm xôi. Dừa tươi, củ kiệu, bắp cải, dưa hấu… cũng từ các miệt thứ xuôi ngược về đây rồi theo ghe mà tỏa đi khắp chợ quê trong những phiên cuối năm. Mùi hoa tươi, mùi trái cây và tiếng ghe máy như hòa quyện, như một bản giao hưởng riêng của miền sông nước.

Theo Nguyễn Thị Bé, một thương hồ đã có thâm niên 43 năm bám chợ nổi: “Tết luôn là thời khắc mong chờ nhất trong năm. Tết mà bán hết hàng sớm thì sướng lắm, còn kịp nấu nồi thịt kho tàu rước ông bà”.

Ngày trước, thương hồ chỉ nghỉ từ 30 tháng Chạp đến hết mùng 3 Tết. Mùng 4 đã lại theo ghe ra sông. Vài năm gần đây, chợ nổi trở thành điểm hút khách du lịch, nhất là những ngày đầu Xuân. Tết vì thế không chỉ là thời gian nghỉ mà còn là “mùa làm ăn” mới với các thương hồ.

“Từ ngày 26 đến 28 Tết là chợ đông lắm. Cả con sông đầy hoa vì người ta cắt trong vườn chở ra. Thương lái lớn gom hàng rồi chở ngược xuống miệt dưới bán lại. Tới mùng 2 là khách du lịch nghẹt sông luôn”, bà Bé kể.

Đón Xuân trên những “mái nhà trôi”

Ở Đồng bằng sông Cửu Long, thương hồ không chỉ gói gọn ở chợ nổi Cái Răng. Họ là những người chạy đò dọc, lái lúa - gạo, bán tạp hóa trên ghe, chở hàng thuê bằng đường thủy… Họ sống nhờ gạo chợ nước sông, vui Tết sau cái vui của người khác và năm này qua năm khác, ghe trở thành “mái nhà trôi” đầy ký ức.

Nhịp sống cuối năm trên sông cũng ồn ào, rộn rã không kém đất liền. Ghe xuồng chở trái cây, cá mắm, hoa kiểng nối đuôi nhau “ăn hàng”, rồi tỏa đi khắp tỉnh. Đây cũng là mùa khá giả nhất của giới thương hồ bởi nhu cầu vận chuyển hàng hóa tăng đột biến, từ chợ đầu mối đến chợ quê, từ miệt vườn xuống xóm bãi.

Cách ăn Tết của thương hồ ngày trước giản đơn “ghe có gì thì ăn nấy”. Còn hôm nay, họ cũng học cách hưởng Tết theo trào lưu mới: Chưng chậu mai nhỏ, treo lồng đèn, mở karaoke trên ghe như muốn bù đắp những tháng ngày mưu sinh vất vả.

Anh Nguyễn Thanh Tâm, hướng dẫn viên du lịch từ TP. Hồ Chí Minh, chia sẻ: “Lênh đênh trên sông mới thấy Tết rõ lắm. Ngày thường ghe chả trang trí gì, Tết đến là treo hoa, thắp lồng đèn. Ban đêm đẹp lắm. Nhiều nhà còn làm tiệc, hát hò, sum họp ngay trên ghe, trên tàu”.

Thương hồ có cách đón giao thừa rất riêng. Sau phiên chợ cuối năm, ai kịp thì chạy ghe về nhà. Còn những hành trình không kịp giờ, họ tấp vào bến gần nhất, sửa soạn, bày biện mâm cơm với nồi thịt kho, dưa hấu, bánh trái, thắp nén nhang cúng ông bà tổ tiên rồi đón năm mới ngay trên ghe.

Ngoài việc cúng ông bà tổ tiên, dân sông nước còn cúng các vị thần hộ mệnh đã gìn giữ, bảo vệ cho họ được bình an.

Nhà nghiên cứu văn hóa Nam Bộ Nhâm Hùng cho biết: “Trên mỗi ghe đều có bàn thờ ông bà, hoặc bàn thờ Bà Cậu hay thờ mẹ Quan Âm. Bà Cậu là các vị thần hỗ trợ người làm nghề sông nước, giúp đỡ người dân tránh được những điều không may. Nếu về nhà không kịp ngày 30 Tết thì họ cũng tổ chức Tết trên ghe luôn”.

Với thương hồ, chiếc ghe vừa là phương tiện, vừa là nhà. Cuối năm, họ tẩy rong rêu, cọ rửa mạn ghe, vẽ lại mắt ghe - nét đặc trưng của những chiếc ghe, thuyền miền Tây - như mặc áo mới cho người bạn đồng hành. Người ta tin rằng đầu năm ghe phải đẹp thì mới “thuận buồm xuôi gió”, mọi việc được hanh thông.

Dù bận rộn, những thương hồ vẫn dành một góc ghe để bày hoa Tết, dán liễn đỏ “ngũ phúc lâm môn”, “xuất nhập bình an” - lời chúc mộc mạc nhưng chứa đựng bao ước vọng. Những ngày cận Tết, ghe thương hồ neo đậu gần nhau, lai rai chuyện được - mất, mùa nước nổi, mùa nước cạn. Bữa cơm chay trên mạn ghe bỗng trở thành khoảnh khắc ý nghĩa, năm qua “có cho, có nhận,” “sống thương sông ắt Bà Cậu đãi”.

Dân gian ví đời thương hồ cũng như lục bình trôi bập bềnh mà vẫn nở hoa. Và năm nào cũng vậy, khi ghe chở gạo, trái cây, hoa kiểng bắt đầu tỏa đi khắp miền sông nước Cửu Long, dân thương hồ lại cầu mong một cái Tết “trúng chợ”, để kịp trở về nhà, để không phải đón giao thừa giữa mênh mông sông nước.