Sắc Xuân ở Mường Lống dường như đến sớm hơn mọi miền. Nói thế là bởi, khi cái rét đầu tiên chạm đến vùng đất “cổng trời” xa ngái thì cũng là lúc những nương đào bắt đầu bung cánh phớt hồng, những chùm hoa mận tinh khôi nhuộm trắng bản làng… Cũng bởi vậy, mà mùa Xuân dường như trải dài hơn ở vùng đất biên thùy này.

Trong rộn rã Xuân sang, khi tiếng khèn gọi bạn, khi quả pao xanh đỏ chao nghiêng lưng trời… đồng bào Mông chỉ còn bàn đến việc thu hút khách du lịch và phát triển kinh tế từ khai thác những tiềm năng sẵn có mà thiên nhiên ưu ái.

Từ vùng đất “thủ phủ” của hoa anh túc, có bản đến 30% người nghiện, đói nghèo toàn xã đến hơn 90%... thì hôm nay, Mường Lống ngày càng thêm “lột xác” bằng những quyết tâm mạnh mẽ của các cấp chính quyền. Để có được những đổi thay ấy, từ những năm của thập niên 90 ở thế kỷ trước, một cuộc cách mạng xanh trên nương rẫy, giao đất, giao rừng, xóa bỏ cây thuốc phiện… đã diễn ra mạnh mẽ.

Và Mường Lống đã hồi sinh bằng những cây, con phù hợp với phong thổ; bằng những mô hình du lịch đón khách muôn nơi, bằng cây dược liệu giá trị cao dưới những bản làng mờ sương. Người dân ở đây không chỉ biết làm kinh tế giỏi mà còn biết kiên kết với nhau để nâng cao chuỗi liên kết giá trị sản phẩm. Biết lấy cây, con chủ lực của vùng làm trọng tâm trong phát triển kinh tế tạo sức bật và sự riêng biệt của vùng.

Nói về cây đào. Đào của Mường Lống có hơn 51 ha, từ lâu đã có thương hiệu, bán với giá cao; trở thành cây trang trí ngày tết hút khách miền xuôi. Còn mận, mỗi năm vào vụ quả, 25,3 ha cũng đưa về khoản thu nhập không nhỏ cho bà con người Mông nơi đây. Riêng cây dược liệu, ngoài những nông hộ tham gia trồng, thì Tập đoàn TH đã về đầu tư hẳn một mô hình rộng hàng chục ha ươm trồng, mở ra hướng phát triển kinh tế mới cho bà con miền biên viễn.

Người Mông nói chung, ở Mường Lống nói riêng làm kinh tế rừng, kinh tế nông hộ rất giỏi. Chả thế mà những mô hình chăn nuôi gà đen, lợn đen, trồng chè Shan tuyết… thực sự là điểm sáng để nhiều miền quê học tập.

Câu chuyện của lão nông Vừ Tồng Pó ở bản Mường Lống 1, xã Mường Lống là một niềm cảm hứng như thế. Ban đầu, ông Pó vay mượn tiền mua máy ấp trứng, tu sửa chuồng và khử trùng chuồng trại để chăn nuôi gà đen; vợ chồng ông cũng tự trồng ngô làm thức ăn chăn nuôi. 

Ông Pó nói: Từ đàn gà đen bản địa, từ đàn trâu bò vỗ béo, mỗi năm gia đình thu nhập chừng hơn 200 triệu đồng. Thấy nhiều khách du lịch đến Mường Lống, tôi đã cải tạo nhà, làm Homestay để mời gọi khách đến với “cổng trời” Mường Lống.

Trong tâm thức người Mông ở Mường Lống, họ vẫn mãi tự hào về một câu chuyện của tinh thần vượt khó, quyết tâm lớn. Khi những nương anh túc bị nhổ bỏ và cây mận tam hoa, đào, gừng, khoai sọ… được trồng xuống ở vùng đất rét sương này, thì đời sống vật chất, tinh thần của người Mông cũng được nâng lên.

 Bản Mường Lống 1, là bản người Mông đầu tiên ở xã Mường Lống và của cả huyện Kỳ Sơn cũ, đón nhận bản văn hóa. Trưởng bản Mường Lống 1 Tồng Xái Khù sinh năm 1979, thuộc thế hệ sinh sau, nhưng lại nhớ rành rẽ ngày vui lớn năm 2002 ấy. 

“Cả bản vui lắm, người Mông mổ trâu, bò, lợn ăn mừng; thổi khèn, hát Cự xia. Chúng tôi tự hào vì được đón nhận Bản văn hóa đầu tiên nơi có người Mông sinh sống”, Trưởng bản Khù kể lại.

Mường Lống là một trong những vùng đất khó khăn bậc nhất của miền Tây Nghệ An. Nhưng, những người Mông hay lam hay làm, cùng với những chủ trương đúng đắn của cấp ủy, chính quyền địa phương, đã là cơ sở để Mường Lống chuyển mình. Đến nay, Mường Lống đã đạt 9/19 tiêu chí xây dựng Nông thôn mới, thu nhập bình quân đầu người năm 2025 người đạt 23,7 triệu đồng, tỷ lệ học sinh đến trường đạt 100%, trường Mầm non Mường Lống đạt chuẩn quốc gia về giáo dục mức độ 1…

Hôm nay, bên cạnh những mô hình kinh tế tiềm năng, hiệu quả, người Mông ở Mường Lống đã biết tận dụng những ưu thế sẵn có của vùng đất, là khí hậu mát lành, là những thảm mây bồng bềnh, là những nương đào mận… để làm du lịch. 

Cũng bởi những đặc trưng hiếm có ấy, nên, khi những nương đào bung cánh phớt hồng, những đồi mận trắng tinh nở rộ khắp bản làng… thì Xuân cũng đã về nơi “cổng trời” Mường Lống. Để những vị khách du lịch đầu tiên của năm cũng hăm hở đến với bản làng.

Người Mông ở Mường Lống cũng đã nâng cấp, xây dựng 6 Homestay, xây dựng điểm du lịch cộng đồng Mường Lống để đón khách gần xa. Trên đỉnh dốc “cổng trời” nhìn xuống thung lũng, là bản Trung tâm, bản Mường Lống 1, được điểm tô bằng sắc màu rực rỡ sắc xuân của đào, của mận. Trong gió núi, nghe như có tiếng khèn Mông réo rắt gọi bạn tình, nghe đâu đó tiếng Cự xia (dân ca Mông) thầm thì bên tai…

Trong miên man sắc Xuân, chính quyền xã Mường Lống đã tổ chức các hoạt động vui Tết, đón Xuân đậm đà bản sắc. Ngày Xuân ở Mường Lống có chọi bò, tù lu (chọi gụ), bắn nỏ, ném pao, múa khèn, kéo co…

Chủ tịch UBND xã Mường Lống Phạm Văn Hòa trầm tư: Tỷ lệ hộ nghèo của xã còn 44%, giao thông còn nhiều khó khăn, cơ sở hạ tầng xuống cấp sau mưa bão... Đó là niềm trăn trở, day dứt lớn của cấp ủy, chính quyền địa phương.

Nhưng khi nói về những dự định trong thời khắc đất trời sang Xuân, ông Hòa lại hồ hởi: Chúng tôi đã có đề án, kế hoạch cụ thể để phát triển kinh tế, xã hội, gìn giữ bản sắc gắn với phát triển du lịch làm mũi nhọn. Chúng tôi tin tưởng với sự quyết tâm của cấp ủy, chính quyền, sự đồng hành của người dân và các nguồn lực hỗ trợ từ Chương trình mục tiêu quốc gia, từ nguồn ngân sách của tỉnh… Mường Lống sẽ ngày một thêm đổi mới, trở thành điểm đến hấp dẫn ở vùng miền Tây xứ Nghệ.