Hành trình nghi lễ nhiều tầng ý nghĩa

Phong tục cưới hỏi truyền thống, là một trong những nét đặc sắc của người Sán Dìu tại các địa phương trên địa bàn Đặc khu Vân Đồn. Trải qua nhiều thế hệ, các nghi lễ cưới không chỉ giữ vai trò kết nối hai gia đình, mà còn phản ánh rõ nét đời sống tinh thần, tín ngưỡng và chuẩn mực đạo đức của cộng đồng.

“Đám cưới người Sán Dìu không chỉ là chuyện của hai người trẻ, mà là chuyện của cả họ, cả làng, cả thôn. Mỗi nghi lễ đều có ý nghĩa riêng, dạy con cháu phải biết hiếu nghĩa, thủy chung”, ông Điệp Văn Thao, 75 tuổi, người dân thôn Đồng Đá chia sẻ.

Theo phong tục, việc cưới hỏi của người Sán Dìu chủ yếu do nhà trai chủ động. Khi con trai đến tuổi lập gia đình, gia đình sẽ nhờ anh em, bạn bè tìm hiểu, giới thiệu những cô gái phù hợp. Một đám cưới truyền thống phải trải qua đầy đủ các bước như: Lễ dạm hỏi, lễ so tuổi, lễ ăn hỏi, lễ dứt lời, lễ cưới chính thức và lễ lại mặt.

Mở đầu đám cưới là lễ dạm hỏi - bước khởi đầu để hai gia đình chính thức ngỏ lời. Nhà trai nhờ ông mối mang trầu cau, bánh kẹo sang nhà gái, sau đó nhận “lục mệnh” (ngày sinh, tháng đẻ) của cô gái để xem xét. Tiếp đó là lễ so tuổi, chọn ngày lành tháng tốt và bàn bạc lễ vật thách cưới, thể hiện niềm tin vào sự hòa hợp của đôi trẻ.

Lễ ăn hỏi được tổ chức quy mô hơn với nhiều sính lễ như tiền, thịt lợn, gà, rượu, trang sức. Điểm đặc trưng là tục “lễ gánh” với 3 đến 7 gánh lễ, trong đó gà trống mái, bó tỏi, bánh chưng dài… đều mang ý nghĩa cầu bình an, hạnh phúc.

Sau lễ ăn hỏi khoảng 1 đến 3 tháng, đám cưới chính thức diễn ra, thường vào mùa Thu. Trước ngày về nhà chồng, cô dâu có tục khóc 3 ngày đêm để tỏ lòng biết ơn cha mẹ.

Tất cả nghi lễ đều hướng đến ngày cưới, là thời khắc thiêng liêng nhất của đôi lứa. Đây cũng là lúc bản sắc văn hóa Sán Dìu được thể hiện đậm nét nhất.

Đậm đà bản sắc trong ngày vui trăm năm

Ngày cưới, đoàn nhà trai do “quan lang trưởng” là người giỏi ăn nói, đối đáp dẫn đầu sang nhà gái đón dâu. Khi đến cổng, nhà gái sẽ tổ chức hát đố để thử tài ứng đối của nhà trai. 

Sau màn đối đáp, nhà gái mời đoàn vào nhà. Ông mối thay mặt nhà trai trình bày việc xin cưới, nhà gái nhận lễ, thắp hương báo cáo tổ tiên và cho cô dâu, chú rể làm lễ gia tiên. Đây là khoảnh khắc thiêng liêng, đánh dấu sự gắn kết chính thức của hai gia đình.

Tiệc cưới diễn ra trong không khí ấm cúng, rộn ràng. Mọi người cùng nhau nâng chén chúc mừng. Đặc biệt, hát soọng cô - làn điệu dân ca đặc trưng của người Sán Dìu với những câu hát mộc mạc nhưng sâu lắng không chỉ chúc phúc cho đôi trẻ mà còn góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc.

“Trong nhịp sống hiện đại, một số nghi lễ đã được giản lược để phù hợp với điều kiện kinh tế và thời gian. Ngày xưa đám cưới tổ chức nhiều bước hơn nhưng bây giờ đã được rút gọn”, ông Từ Văn Voòng, Người có uy tín thôn Vòng Tre chia sẻ.

Dẫu có những thay đổi, các nghi lễ chính vẫn được người Sán Dìu gìn giữ như một cách lưu giữ cội nguồn. Từ tiếng hát soọng cô đến những nghi thức gia tiên, mỗi đám cưới không chỉ là ngày vui của đôi lứa, mà còn là dịp để văn hóa truyền thống tiếp tục được trao truyền qua các thế hệ.

Giữa nhịp sống đổi thay, những đám cưới ấy vẫn vang lên câu hát soọng cô, vẫn đỏ rực những gánh lễ hạnh phúc. Và trong từng nghi thức, người Sán Dìu lặng lẽ giữ lại cho mình một nếp sống nghĩa tình đã theo suốt bao đời.