Theo thông tin của chương trình khởi động Chiến dịch “Chống lừa đảo trực tuyến năm 2025 - Chậm mà chắc” do Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao - Bộ Công an tổ chức vào ngày 14/10/2025, sau 28 năm kết nối Internet toàn cầu, Việt Nam là một trong số những quốc gia có tốc độ tăng trưởng Internet thuộc hàng đầu thế giới.

Thời lượng người dùng Việt Nam dành ra hằng ngày, là khoảng 6 giờ 38 phút để sử dụng Internet với nhiều lĩnh vực, từ trao đổi thông tin, học tập đến giao lưu kinh tế, giải trí... Nếu làm một phép tính đơn giản, chúng ta đang tiêu tốn hơn 2.400 giờ mỗi năm, tương đương với khoảng 101 ngày sống hoàn toàn trong thế giới ảo. Hãy tưởng tượng, chúng ta dành tới gần 1/3 thời gian của một năm chỉ để lướt chạm, phản hồi và tiêu thụ thông tin từ màn hình phẳng.

Đây là con số đặt ra nhiều câu hỏi cho chúng ta, ngoài những ích lợi không thể phủ nhận, internet, mạng xã hội cũng đang đem đến những nguy hại: Mất tập trung làm giảm hiệu quả công việc, tác động tiêu cực cho sức khỏe tâm thần, cô lập con người và rạn nứt những mối quan hệ thực…

Những năm gần đây, chánh niệm là một phương pháp thực hành được nhiều người biết đến vì có thể giúp cải thiện sức khỏe thể chất, tinh thần và cảm xúc của chúng ta. Trước hết ta cần hiểu sống chánh niệm là gì?

Chánh niệm là một khái niệm cốt tủy trong Phật giáo, được xem là chìa khóa để đạt được sự bình an nội tâm và giác ngộ. Chánh niệm, hay Sati trong tiếng Pāli, là sự giữ tâm ý vào khoảnh khắc hiện tại, không phán xét hay mất tập trung. Nó bao gồm việc quán chiếu suy nghĩ, cảm xúc và môi trường xung quanh của chúng ta theo cách không phản ứng và không phán xét.

Phật giáo dạy rằng, chánh niệm có thể được áp dụng vào mọi phương diện của cuộc sống, từ những công việc hàng ngày đơn giản đến những tương tác phức tạp với người khác. Hiểu đơn giản thì khi ta ăn, ta chỉ biết mình đang ăn; khi đang làm việc ta chỉ tập trung làm việc; khi nói chuyện chia sẻ, ta tập trung vào câu chuyện mà không xao lãng bởi những ý nghĩ khác.

Hãy tưởng tượng tâm trí bạn như một trình duyệt Web với hàng chục trang đang mở cùng lúc: Trang mua sắm, trang nghe nhạc, trang công việc, trang lại lướt mạng xã hội... Thế nên ta mới khiến đầu óc lộn xộn, mệt mỏi, căng thẳng và việc nào cũng ở lưng chừng. Chánh niệm không phải là tắt nguồn máy tính, mà là khả năng chọn đúng trang bạn thực sự cần dùng và đóng những trang không cần thiết lại.

Trong giáo lý nhà Phật, chánh niệm không phải là điều gì cao siêu, mà đơn giản là sự "tỉnh thức", là khả năng giữ tâm ý ở lại với hiện tại thay vì để nó trôi dạt về quá khứ đầy hối tiếc hay tương lai đầy lo âu.

Thực tế cho thấy, chúng ta đang sống trong một kỷ nguyên mà sự xao nhãng đã trở thành "căn bệnh" thời đại. Sống chánh niệm theo quan điểm Phật giáo chính là cách chúng ta lấy lại quyền kiểm soát tâm thức. Thực hành chánh niệm không phải là một năng lực bẩm sinh hay một phép màu huyền bí, mà thực chất là một kỹ năng tâm trí hoàn toàn có thể rèn luyện và nâng cấp thông qua sự kỷ luật mỗi ngày.

Thay vì để tâm trí lang thang như "khỉ chuyền cành", chúng ta học cách rèn luyện qua những việc nhỏ nhặt nhất: Một bước đi biết mình đang đi, một chén trà biết mình đang uống, hay một hơi thở vào - ra biết mình đang sống. Việc rèn luyện là biến mỗi phút giây trong đời thành một sự hiện diện trọn vẹn.

Đây chính là một khoản đầu tư xứng đáng cho bản thân, bởi khi làm chủ được sự tập trung, ta không chỉ bảo vệ được sức khỏe tâm thần mà còn kiến tạo nên một lợi thế cạnh tranh tối thượng trong một thế giới đầy biến động.

Một trong những lợi ích chính của chánh niệm là nó giúp chúng ta nhận diện và sống với khoảnh khắc hiện tại. Bằng cách nuôi dưỡng chánh niệm, chúng ta học cách nhận biết rõ hơn về những suy nghĩ và cảm xúc của mình, giúp chúng ta phản ứng với chúng theo cách khéo léo hơn. 

Trong đời sống số, chánh niệm có thể bắt đầu từ những việc rất cụ thể: Ý thức rõ mục đích trước khi mở mạng xã hội, nhận biết cảm xúc của mình khi đọc một dòng tin tiêu cực, hay biết dừng lại đúng lúc thay vì cuốn theo thói quen lướt vô thức. Đó không phải là từ chối công nghệ, mà là sử dụng công nghệ trong sự tỉnh thức.