Giữa đại ngàn Điền Lư (Thanh Hóa), tiếng cồng chiêng ngân vang hòa cùng sắc áo Mường rực rỡ, tạo nên không gian lễ hội trang nghiêm, rộn ràng. Lễ hội Mường Khô không chỉ tri ân tiền nhân mà còn kết nối cộng đồng, gìn giữ hồn cốt văn hóa vùng cao xứ Thanh.

Lễ hội Mường Khô được tổ chức hằng năm nhằm tưởng nhớ Quận công Hà Công Thái cùng các vị tướng dòng họ Hà đã có công dẹp loạn, giữ yên vùng biên giới phía Tây tỉnh Thanh Hóa vào cuối thế kỷ XVIII, đầu thế kỷ XIX. Đây đồng thời là dịp để đồng bào Mường bày tỏ lòng tri ân tổ tiên, cầu cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, bản làng ấm no.

Mường Khô xưa là vùng đất cư trú của gia tộc Hà Công - một dòng họ lớn, có uy tín và thế lực ở vùng cao xứ Thanh; cũng là nơi sinh ra và lớn lên của Hà Văn Mao, thủ lĩnh tham gia phong trào Cần Vương, từng tập hợp nghĩa quân đứng lên chống giặc ngoại xâm.

Từ sáng sớm 25/2, người dân trong thôn Muỗng Do và các vùng lân cận đã tất bật chuẩn bị lễ vật. 18 mâm cỗ được sắp đặt trang trọng gồm 10 mâm cỗ mặn, 2 mâm bánh chưng và 6 mâm ngũ quả với đầy đủ trâu, lợn, gà, cá, xôi, rượu cần, hoa quả… thể hiện tấm lòng thành kính dâng lên các bậc tiền nhân.

Đúng giờ lành, đoàn rước kiệu tiến về Chùa Mèo - nơi thờ tự tổ tiên dòng họ Hà Công. Dẫn đầu đoàn rước là đội cồng chiêng vừa đi vừa diễn tấu, âm thanh ngân vang giữa núi rừng; tiếp đến là đội chấp kích, bát bửu và kiệu long đình được che lọng trang nghiêm. Sắc phục truyền thống rực rỡ hòa cùng nhịp chiêng trầm hùng tạo nên không gian lễ hội đậm đà bản sắc dân tộc Mường.

Sau phần lễ dâng hương tri ân công đức là phần hội với nhiều hoạt động văn hóa - thể thao đặc sắc như tung còn, chơi mảng, chọi gà, đánh đu, giao lưu cồng chiêng… thu hút đông đảo người dân và du khách tham gia. Đặc biệt, hình ảnh hàng trăm phụ nữ Mường trong trang phục truyền thống, xếp hàng trang nghiêm, hòa tấu cồng chiêng vang vọng núi rừng đã trở thành điểm nhấn ấn tượng của lễ hội.

Đến với Lễ hội Mường Khô 2026, du khách còn được hòa mình vào không khí nhộn nhịp của phiên chợ vùng cao. Những gian hàng bày bán sản vật địa phương như măng khô, mật ong rừng, rau rừng, thổ cẩm… tạo nên bức tranh sinh động về đời sống lao động của đồng bào. Du khách có dịp thưởng thức các món ăn đặc trưng như rượu cần thơm nồng, cơm lam dẻo bùi nướng trong ống tre, canh đắng mang đậm hương vị núi rừng.

Bà Hà Thị Lý, người dân thôn Muỗng Do, chia sẻ: “Năm nào gia đình tôi cũng tham gia chuẩn bị lễ vật. Với người Mường, đây là dịp rất thiêng liêng. Con cháu đi làm xa cũng cố gắng về dự hội, sum họp cùng gia đình”.

Lần đầu tham dự Lễ hội, anh Nguyễn Văn Hà - phường Hạc Thành (Thanh Hóa) cho biết: “Tôi rất ấn tượng với phần rước kiệu và màn hòa tấu cồng chiêng của các bà, các chị. Không khí vừa trang nghiêm vừa rộn ràng, người dân thì thân thiện, hiếu khách”.

Không chỉ là ngày hội văn hóa, Lễ hội Mường Khô còn góp phần quảng bá hình ảnh vùng cao Thanh Hóa, tạo điểm nhấn cho phát triển du lịch cộng đồng. Năm 2023, Lễ hội Mường Khô vinh dự được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, khẳng định giá trị lịch sử, văn hóa đặc sắc và sức sống bền bỉ của lễ hội trong đời sống đương đại.

Từ một nghi lễ mang tính dòng họ, Lễ hội Mường Khô đã trở thành ngày hội chung của cả vùng. Giữa đại ngàn xứ Thanh, âm vang cồng chiêng mỗi độ xuân về vẫn ngân xa, kết nối các thế hệ, gìn giữ và lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của đồng bào dân tộc Mường.